Odzyskanie długu przez sąd, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym i EPU

Odzyskanie długu przez sąd zaczyna się zwykle od pozwu, na który sąd wydaje nakaz zapłaty bez wyznaczania rozprawy. Dzieje się to w postępowaniu upominawczym (tradycyjnym albo elektronicznym) albo nakazowym. Dłużnik ma 2 tygodnie na sprzeciw albo zarzuty. Jeśli ich nie wniesie, nakaz staje się prawomocny, a po nadaniu klauzuli wykonalności możesz skierować sprawę do komornika.

Zanim złożysz pozew

Sąd to najpewniejsza, ale też najwolniejsza i najkosztowniejsza droga. Zanim ją wybierzesz, sprawdź trzy rzeczy:

• Czy dłużnik ma z czego zapłacić. Nakaz zapłaty nic nie da, jeśli firma nie ma majątku, rachunku z wpływami ani należności od własnych klientów. Sprawdź jej status na białej liście podatników VAT i w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
• Czy dług jest bezsporny. Jeśli dłużnik zarzuca wady towaru albo niewykonanie usługi, nakaz prawie na pewno zostanie zaskarżony, a sprawa trafi na rozprawę.
• Czy wysłałeś wezwanie do zapłaty. W pozwie podajesz, czy strony próbowały rozwiązać spór polubownie. Wezwanie z dowodem wysłania to najprostszy dowód takiej próby.

W wielu sprawach o kwoty kilku tysięcy złotych tańszym pierwszym krokiem jest formalne pismo do dłużnika z terminem i konsekwencją. Tak działa zgłoszenie dłużnika w DłużnikNet: pismo z 14 dniami na spłatę, a gdy dłużnik nie zapłaci, informacja o aktywnym długu na jego profilu. Sąd zostaje w odwodzie.

Postępowanie upominawcze

To najczęstsza droga przy fakturach. Składasz zwykły pozew o zapłatę, a sąd, jeśli uzna, że okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości, wydaje nakaz zapłaty na posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron. Nakaz zobowiązuje dłużnika do zapłaty w terminie 2 tygodni od doręczenia albo do wniesienia sprzeciwu w tym samym terminie.

Sprzeciw nie musi być rozbudowany, ale gdy zostanie wniesiony, nakaz traci moc i sprawa trafia na zwykłą drogę, z rozprawą i postępowaniem dowodowym. Dlatego postępowanie upominawcze najlepiej sprawdza się wtedy, gdy dłużnik nie kwestionuje długu, a jedynie nie płaci.

Elektroniczne postępowanie upominawcze

EPU to postępowanie upominawcze prowadzone w całości przez internet, w portalu e-sad.gov.pl. Pozwy z całej Polski rozpoznaje jeden sąd, a opłatę wnosi się elektronicznie i wynosi ona czwartą część opłaty od zwykłego pozwu. Najważniejsze cechy tej drogi:

• pozew wypełniasz w formularzu, nie dołączasz dokumentów, a jedynie je wskazujesz,
• dochodzić można roszczeń, które stały się wymagalne w ciągu trzech lat przed wniesieniem pozwu,
• nakaz zapłaty jest wydawany elektronicznie, a prawomocny nakaz dostaje klauzulę wykonalności także w formie elektronicznej,
• dłużnik może wnieść sprzeciw w ciągu 2 tygodni bez uzasadnienia. Wtedy nakaz traci moc, a sprawę trzeba prowadzić przed sądem właściwym w zwykłym trybie, składając tam pozew w terminie wskazanym w ustawie.

EPU jest szybkie i tanie przy dłużnikach, którzy po prostu zwlekają. Przy dłużniku, który się broni, oznacza dodatkowy etap.

Postępowanie nakazowe

Gdy masz mocniejsze dokumenty, możesz złożyć pozew w postępowaniu nakazowym. Zgodnie z art. 485 Kodeksu postępowania cywilnego sąd wydaje nakaz między innymi na podstawie zaakceptowanego przez dłużnika rachunku albo wezwania do zapłaty i pisemnego oświadczenia dłużnika o uznaniu długu. Dlatego warto zabiegać o to, żeby dłużnik potwierdził dług na piśmie, na przykład w porozumieniu o spłacie w ratach.

Przewagą postępowania nakazowego jest to, że nakaz od chwili wydania jest tytułem zabezpieczenia, więc możesz zabezpieczyć roszczenie, na przykład zajmując rachunek, zanim sprawa się zakończy. Dłużnik może wnieść zarzuty w ciągu 2 tygodni, ale wymaga to uzasadnienia, a przy wnoszeniu zarzutów dopłaca pozostałą część opłaty, której powód nie uiścił.

Sprawy między przedsiębiorcami

Spory dwóch firm o zapłatę z umowy zawartej w ramach działalności toczą się według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych. Oznacza to większą dyscyplinę: wszystkie twierdzenia i dowody trzeba przedstawić od razu, bo spóźnione mogą zostać pominięte. Przy sprawach o wyższe kwoty albo spornych warto skorzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego.

Porównanie dróg

Po nakazie, klauzula i komornik

Prawomocny nakaz zapłaty to tytuł egzekucyjny. Żeby skierować go do komornika, potrzebujesz klauzuli wykonalności, o którą wnosisz do sądu (w EPU sąd nadaje ją elektronicznie). Z tytułem wykonawczym składasz wniosek do komornika i wskazujesz, jeśli wiesz, składniki majątku dłużnika: rachunki, należności, ruchomości. Koszty egzekucji co do zasady ponosi dłużnik, ale komornik może pobrać od wierzyciela zaliczkę.

Wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia, a roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem przedawnia się po 6 latach. Szczegóły znajdziesz w poradniku o przedawnieniu długu firmy.

Jak przygotować pozew krok po kroku

1. Zbierz dokumenty: umowę albo zamówienie, fakturę z dowodem doręczenia, protokół odbioru, korespondencję i wezwanie do zapłaty z dowodem wysłania.
2. Policz roszczenie: należność główną, odsetki od dnia po terminie i rekompensatę za koszty odzyskiwania należności.
3. Sprawdź dane dłużnika w rejestrze, w tym aktualny adres siedziby, bo na ten adres sąd doręcza nakaz.
4. Wybierz drogę: EPU przy prostym długu, postępowanie nakazowe przy pisemnym uznaniu długu, zwykły pozew przy sprawie spornej.
5. Uiść opłatę sądową i złóż pozew. Po wydaniu nakazu pilnuj doręczenia dłużnikowi i terminu na sprzeciw albo zarzuty.

Jeśli wygrasz, sąd zasądzi od dłużnika zwrot kosztów procesu, w tym opłaty i kosztów zastępstwa procesowego według stawek z przepisów, gdy korzystasz z pełnomocnika. Do czasu egzekucji koszty ponosisz jednak Ty, a przy niewypłacalnym dłużniku możesz ich nie odzyskać.

Sąd a publikacja informacji o długu

Obie drogi można łączyć. Jeśli dług spełnia warunki, możesz najpierw zgłosić dłużnika, a do sądu iść dopiero wtedy, gdy pismo i publikacja nie przyniosą skutku. Prawomocny nakaz zapłaty jest też jedyną drogą powrotu informacji o długu na profil, gdy dłużnik wcześniej złożył uwzględniony sprzeciw. Pełne brzmienie przepisów sprawdzisz w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.